Aðgengislögin — hvað þurfa opinberir vefir að gera fyrir 2027?

Í mars 2026 setti Alþingi lög nr. 20/2026 um aðgengi að vefsetrum og smáforritum opinberra aðila. Markmiðið er einfalt: vefir hins opinbera eiga að nýtast öllum, líka fólki sem sér illa, heyrir illa, notar ekki mús eða les með aðstoð skjálesara.

Lögin eru sett til innleiðingar á Evróputilskipun frá 2016 og fyrstu tímamörkin eru 1. janúar 2027. Það eru rétt rúmir þrír mánuðir.

Hér er farið yfir hverjir falla undir lögin, hvað þau krefjast, hvernig eftirlitinu er háttað og hvar best er að byrja.

Hverjir falla undir lögin?

Lögin gilda um vefsetur og smáforrit „opinberra aðila“. Undir það falla:

• Ríkið og stofnanir þess.
• Öll sveitarfélög og stofnanir þeirra og samtök.
• Aðrir opinberir aðilar.

Það skiptir máli að lögin ná ekki bara til aðalvefs sveitarfélagsins. Stofnanir þess falla líka undir þau, og margar þeirra reka sína eigin vefi.

Undanþegnir eru vefir almannaþjónustumiðla og frjálsra félagasamtaka, nema þeir veiti nauðsynlega þjónustu við almenning eða þjónustu sem beinist að fötluðu fólki.

Einkafyrirtæki falla ekki undir þessi lög. Sambærileg Evróputilskipun um vörur og þjónustu einkaaðila hefur ekki enn verið tekin upp í EES-samninginn.

Tímamörkin

Kröfurnar taka gildi í þremur skrefum:

• 1. janúar 2027: vefsetur sem voru fyrst opnuð almenningi eftir 1. janúar 2015.
• 1. júlí 2027: öll önnur vefsetur opinberra aðila.
• 1. janúar 2028: smáforrit fyrir síma og spjaldtölvur.

Kröfurnar eiga við vefinn í heild sinni, ekki bara efni sem bætist við eftir að lögin taka gildi. Eldri vefir fá hálfu ári lengri frest, en þeir eru líka oftast þeir sem þurfa mesta vinnu.

Hvað þarf vefurinn að uppfylla?

Í 4. gr. laganna segir að vefir og smáforrit eigi að vera skynjanleg, nothæf, skiljanleg og traust. Á mannamáli þýðir það nokkurn veginn þetta:

• Skynjanlegur: allir geta tekið við efninu. Myndir hafa textalýsingu, myndbönd eru textuð og nægur munur er á lit texta og bakgrunns.
• Nothæfur: hægt er að nota vefinn án músar, til dæmis bara með lyklaborði, og ekkert rennur út áður en fólk nær að klára.
• Skiljanlegur: málið er skýrt, viðmótið hegðar sér eins og búist er við og villuboð segja hvað fór úrskeiðis.
• Traustur: vefurinn er rétt uppbyggður svo hjálpartæki, eins og skjálesarar, geti lesið hann.

Lögin nefna ekki sjálf ákveðinn tæknistaðal. Ráðherra er heimilt að setja nánari ákvæði í reglugerð, og í greinargerð frumvarpsins kemur fram að tæknikröfurnar verði mótaðar með hliðsjón af Evrópustaðlinum EN 301 549. Sá staðall byggir á WCAG, alþjóðlegu viðmiðunum um aðgengi að vefefni, svo þar er öruggast að miða við.

Aðgengisyfirlýsing og leið fyrir ábendingar

Tvær kröfur eru auðveldar að gleyma, því þær snúast ekki um vefinn sjálfan heldur um það sem stendur á honum:

• Aðgengisyfirlýsing. Hver opinber aðili þarf að birta yfirlýsingu um aðgengi á vefnum sínum og uppfæra hana reglulega.
• Leið fyrir ábendingar. Notendur eiga að geta látið vita ef eitthvað er ekki aðgengilegt og beðið um efni sem er það ekki, á aðgengilegan hátt.

Eftirlit og dagsektir

Sérstakur vöktunaraðili á að gera árlega úttekt á úrtaki opinberra vefja og smáforrita, og niðurstöðurnar verða birtar opinberlega. Í greinargerðinni er Umbra, þjónustumiðstöð Stjórnarráðsins, nefnd sem möguleiki, en endanlegt fyrirkomulag á að ákveða í reglugerð.

Almenningur getur líka kvartað. Stjórnvald getur þá gefið bindandi fyrirmæli um úrbætur, og sinni opinber aðili þeim ekki innan frests er heimilt að leggja á hann dagsektir sem renna í ríkissjóð.

Úttektirnar eru birtar opinberlega. Það er ekki bara spurning um sektir heldur um orðspor.

Óhófleg byrði er ekki leið fram hjá vinnunni

Samkvæmt 5. gr. gilda kröfurnar að því marki sem þær eru ekki óhófleg byrði fyrir viðkomandi aðila. Sumir sjá þetta sem undankomuleið, sérstaklega minni sveitarfélög.

En í greinargerðinni kemur fram að sá sem ber fyrir sig óhóflega byrði þarf að meta hana, skrásetja formlega, útskýra í aðgengisyfirlýsingunni hvaða efni er ekki aðgengilegt og bjóða aðgengilega valkosti þar sem hægt er. Vinnan hverfur ekki. Hún breytist bara í skjalagerð.

Hvar standa vefir sveitarfélaganna?

Í ágúst 2026 mældum við forsíður allra 61 sveitarfélags landsins með sjálfvirku aðgengisprófi Lighthouse, sama prófi og Google notar í PageSpeed Insights. 60 þeirra fengu einkunn.

• 26 af 60 fengu undir 90 af 100 í aðgengi.
• Aðeins 5 fengu fullt hús.

Og hér er fyrirvari sem skiptir máli: sjálfvirkt próf finnur aðeins hluta af aðgengisvandamálum. Það getur ekki metið hvort textalýsing myndar segi eitthvað, hvort vefurinn virki rökrétt með lyklaborði eða hvort skjal á PDF-sniði sé læsilegt. Full einkunn er góð byrjun, ekki staðfesting á að kröfurnar séu uppfylltar.

Mælingin náði líka bara til forsíðna. Undirsíður, eyðublöð, skjöl og vefir stofnana eru ekki inni í þessum tölum.

Hvar á að byrja?

Fyrir flesta opinbera aðila er þetta skynsamleg röð:

1. Kortleggðu alla vefi og smáforrit sem þú berð ábyrgð á, líka vefi stofnana, og hvaða frestur gildir um hvern.
2. Keyrðu sjálfvirka skönnun sem fyrstu síu. Hún finnur augljósu villurnar hratt.
3. Prófaðu handvirkt: farðu í gegnum vefinn bara með lyklaborði, stækkaðu textann og prófaðu með skjálesara.
4. Farðu yfir eyðublöð og skjöl. Þar leynast oft stærstu hindranirnar.
5. Greindu á milli þess sem er í vefkerfinu sjálfu og þess sem er í efninu. Hið fyrra lagar þjónustuaðilinn, hið síðara þið sem skrifið efnið.
6. Birtu aðgengisyfirlýsingu og settu upp leið fyrir ábendingar.
7. Fylgstu með reglugerðinni þegar hún kemur og berðu kröfurnar saman við stöðuna.

Tíminn er styttri en hann virðist

Aðgengi er sjaldnast eitt stórt verkefni. Það er margt smátt: litir, fyrirsagnir, eyðublöð, myndatextar og skjöl. Þess vegna tekur það tíma, og þess vegna er betra að byrja strax en að bíða eftir reglugerðinni.

Ef þú manst þrennt: fyrsti frestur er 1. janúar 2027, kröfurnar ná yfir allan vefinn og sjálfvirkt próf er aðeins byrjunin.